Dünyada özellikle çeşitli spor branşları için değişik sistemler kullanılmaktadır. Bunun en büyük sebebi karşılaşma sistemlerinin farklı olmasıdır. Örneğin teniste birçok değişik kategoride turnuvalar yapılırken, bu farklı kategorilerdeki alınan dereceler farklı puanla ödüllendirilir. Bir oyuncu son bir seneki puanlarına göre değerlendirildiği içinde performansını sürekli üst düzeyde tutmak zorundadır. Bazı sporlarda ise oynanan rakibin sıralamadaki puanı ne kadar yüksekse maçı kazandığınızda aldığınız puan o kadar yüksek olur. Yani aldığınız maç sonuçları ve rakiplerinizin puanları sizi sıralamada yukarılara taşır.

Sistemin sonuçta ulaşmak istediği iki sporcu yada takım hiç karşılaşmasa bile maça çıktıklarında sonucu tahmin edebilmektir. Bunun içinde basit bir yöntem şudur. Sıralamadaki puanları esas alırsak 2500 kuvvet derecesi olan bir oyuncu, 2300 kuvvet derecesi olan bir oyuncu ile karşılaştığı vakit yenme olasılığı 2300/2500 = 0.92 Yani bir diğer değişle 2500 lük bir skora sahip bir oyuncu 2300 lük bir oyuncuyu yenme olasılığı çok yüksektir. Tabii bu kaba bir hesaplamadır, gerçekte bu hesaplamaya bir çok parametrede sokulabilir. Farklı olarak sıralamadaki yerleri dikkate alırsak, 20 inci sırada olan bir sporcu ile 102 inci sırada olan bir sporcu için aynı basit hesabı yapamayız, çünkü sıralama sonucu tahmine faydalı olabilir ama kuvvet puanı daha iyi bir tahmin sağlar.

Peki bu puanlar nasıl hesaplanır? Kategorik turnuvalar yapılan sistemde sporcu veya takım her galibiyet için puan almaz. Bunun yerine gücü veya zorluğu katılan sporcuya göre belirlenen yada sadece belli bir gücün üzerindeki oyuncuların kabul edildiği turnuvalarda genellikle ilk on için sıralama puanları hesaplanır. Yani birincinin alacağı puan turnuvanın başında bellidir. Bu nedenle oyuncular yıl boyu kaç puanı hedefledilerse buna göre bir turnuva programı yaparlar. Amaç hedeflenen puana uygun turnuvalara katılarak istenen sıralama puanına ulaşmaktır. Tabii bu puanlar turnuva ödülü ile birlikte geldiği için medyanın ilgisi genellikle alınan parasal ödüldedir. Ama sporcu her zaman sıralama için kaç puan katılacağını hesaba katar. Bu kariyer basamaklarını tırmandığının en önemli göstergesidir.

Tabii bu sistemlerde genellikle eleme usulü kullanıldığı için iki iyi oyuncunun ilk turlarda karşılaşması istenmeyen bir durumdur. Bu, iyi iki oyuncudan birinin turnuvadan puansız dönmesi anlamına gelir. Bu nedenle 'seri başı' kavramı ortaya çıkar. Her turnuvanın seri başları vardır ve karşılaşma programları belirlenirken seri başı olan oyuncu yada takımların başlangıçta birbirlerine düşmesi engellenmiş olur. Bu bir anlamda bu oyuncular için üst turlara çıkma garantisidir. Bu bazen büyük sürprizlerle bozulsada gerçekten çoğunlukla seri başının üst tura geçmesi ile işleyen bir sistemdir.

Diğer durumda sıralama puanları ile oyuncular karşılaşmalara katılırlar ve elenme olmadığı durumlarda bile yüksek puana sahip oyuncular ilk turlarda birbirleri ile karşılaşmazlar. Bu rekabetin ve maç kalitesinin sağlanması için önemlidir.

Bütün bu sistemlerde esas olan elma ile armutu karıştırmamaktır. Yani her kazanca 1 puan verilen bir sistem kurduğunuzda iyi oyuncuların olduğu bir turnuva ile onlardan daha alt düzeyde bir turnuva oynayan oyuncuların aldıkları puanları toplayıp hepsini bir sıralamaya tabi tuttuğunuzda alt seviyedeki turnuvada yada organizasyonda üst sıralarda performans gösteren bir oyuncu üst turnuvada orta düzey bir oyuncuyu rahat yener gibi bir olasılık yanlışığına düşmüş oluruz. Yukarıda anlattığımız sistemler bunu kesinlikle önlemeye yöneliktir oysaki. Bu durumlarda en iyi 12 gibi bir turnuva yapmak istediğinizde gerçekte en iyi 12 de olan bir oyuncu yöntem yanlışlığından dolayı turnuvaya katılamayacak, oysaki en iyi 12 değil 24 e bile giremeyen bir oyuncu bu turnuvaya katılabilecektir.

Bu nedenle sıralama sistemleri seçilirken dikkatli olmak ve iyi araştırma yapmak gerekmektedir. Bu konularda matematikçilerin çalıştığı ve bu sistemleri kurup yazılımları yaptıktan sonra büyük organizasyonlara para karşılığında sattığını da düşünürsek doğru sistemi almak için dikkatli olmak gerektiğini anlarız. En azından doğru bir yatırım yapmak için bu şart ...